Pamięć II wojny światowej – 70 lat później

Projekt „Pamięć II wojny światowej – 70 lat później” ukazuje dziedzictwo szeroko rozumianego pogranicza polsko-białoruskiego związanego z II wojną światową. Współpraca uczniów, studentów oraz naukowców z Polski i Białorusi poskutkowała uwypukleniem wspólnej i odrębnej pamięci dotyczącej okresu wojny. Postrzeganie wydarzeń z lat 1939-1945 zostało uczestnikom przybliżone w ramach warsztatów zapoznających z problematyką wojenną, dwóch eksperckich paneli dyskusyjnych oraz objazdów po miejscach pamięci. Efektem podjętych działań było stworzenie kolażu historycznego składającego się z wykonanych przez młodzież zdjęć, ukazujących upamiętnianie II wojny światowej przez polską i białoruską stronę. Przygotowaną wystawę udostępniono szerszemu gronu odbiorców w białostockich szkołach, na Uniwersytecie w Białymstoku, w Archiwum Państwowym w Białymstoku oraz w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Grodnie.

Niniejszy projekt miał charakter międzynarodowy, zrealizowany został w Białymstoku i Grodnie – miastach partnerskich polsko-białoruskiego pogranicza. Zasięg terytorialny przedsięwzięcia objął także obszar Białostocczyzny oraz Grodzieńszczyzny. Zarówno Białystok, jak i Grodno należą do miejscowości stanowiących regionalne centra.

Adresatami zadania publicznego były osoby pasjonujące się historią ziem pogranicza polsko-białoruskiego, a w szczególności okresem II wojny światowej. Grupa odbiorców składała się z przedstawicieli środowiska naukowego, uczniów szkół średnich i uczelni wyższych. Uczestnictwo wykładowców akademickich oraz nauczycieli, zawodowo zajmujących się problematyką przeszłości pogranicza, z jednej strony przełożyło się niewątpliwie na poszerzenie wiedzy młodzieży, z drugiej zaś współpraca polskich i białoruskich naukowców w ramach projektu stała się impulsem do podejmowania kolejnych wyzwań.

Zaangażowanie uczniów i studentów Białegostoku i Grodna podyktowane jest przede wszystkim wiekiem tej grupy i łatwością nawiązywania kontaktów. Młodzi ludzie, dopiero wkraczający w dorosłe życie, wkrótce będą wywierać istotny wpływ na przyszłość polskiego i białoruskiego państwa. Drugim czynnikiem wpływającym na skierowanie projektu do młodzieży Białegostoku i Grodna jest ich podmiejskie pochodzenie, co przyczyni się do rozszerzenia rezultatów podjętych działań także na lokalne społeczności. Pierwszeństwo przy rekrutacji mieli uczniowie i studenci pasjonujący się tzw. historią bliską bądź wywodzący się z mieszanych, polsko-białoruskich rodzin, dla których kwestie związane z wspólną przeszłością pogranicza mają istotne znaczenie.

Przyjęta forma projektu, posiadająca prócz elementów stricte naukowych (panele dyskusyjne, objazdy) także opierające się na zasadzie „edukacji przez zabawę” (dokumentacja fotograficzna miejsc pamięci), w znacznym stopniu poszerzyła grono potencjalnych odbiorców. Rodzaj planowanych działań niewątpliwie przyczynił się do zaangażowania w projekt nie tylko środowiska historyków, ale również przedstawicieli lokalnych wspólnot, w szczególności młodego pokolenia. Bazowanie na odbiorcach rekrutujących się spośród naukowców i młodzieży dało szansę na nawiązanie współpracy i podtrzymanie jej na płaszczyźnie naukowej, jak i społecznej. Zbliżenie niewielkich lokalnych środowisk przełożyło się na rzeczywistą integrację ludności sąsiadujących regionów, co w dłuższej perspektywie może wzmocnić więzi polskiego i białoruskiego narodu.

Tematyka niniejszego projektu pozwoliła na poszerzenie wiedzy dotyczącej okresu II wojny światowej (w szczególności w ujęciu regionalnym), zaś sposób realizacji poszczególnych działań skutkował, z jednej strony, zapoznaniem z pamięcią historyczną obu państw, a z drugiej uwypukleniem wspólnego dziedzictwa polsko-białoruskiego. Prezentowany projekt wpisuje się ponadto w urzeczywistnianie założeń polskiej polityki zagranicznej związanej z promocją Polski za granicą. Zadania polityki zagranicznej III RP zrealizowano w ramach budowy pozytywnego wizerunku kraju na arenie międzynarodowej w oparciu o edukację i naukę oraz aktywizację szerokiego grona odbiorców (naukowców, uczniów, studentów).

W perspektywie długoterminowej głównym celem niniejszego projektu jest budowa stabilnych relacji społeczno-kulturowych poprzez poszerzenie wiedzy polskiego i białoruskiego narodu dotyczącej postrzegania II wojny światowej przez oba kraje, a także sposobów jej upamiętniania. 

Projekt współfinansowany przez Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu „Wymiar wschodni polskiej polityki zagranicznej 2015”